Wat is nou eigenlijk een Wiki?
Wikiwiki betekent "snel" in het Hawaiiaans. De maker van de eerste wiki,
Ward Cunningham kwam regelmatig op Hawai en de busdienst van het Honolulu International Airport heet (echt waar) de Wiki-Wiki Shuttle. Van het een kwam het ander en zo rond eind 1994 was het eerste WikiWikiWeb een feit. Sindsdien zijn er tientallen op het WikiWikiWeb gebaseerde toepassingen ontwikkeld die vergelijkbare functionaliteit bieden. Ze zijn gebaseerd op verschillende programmeertalen en worden zowel gratis als in commerciële vorm beschikbaar gesteld.
www.wikipedia.nl
Het bekendste voorbeeld van een wiki is ongetwijfeld de online encyclopedie Wikipedia, die op dit moment uit ruim zevenhonderdduizend pagina's bestaat en ondersteuning biedt aan ruim tachtig talen, waaronder het Nederlands. Door deze omvang toont Wikipedia ook meteen duidelijk aan dat wiki's ook bij grote groepen gebruikers (auteurs) te onderhouden zijn. Een wiki of wikiwiki is een verzameling van gekoppelde webpagina's die door de bezoekers eenvoudig te bewerken zijn met behulp van een internetbrowser.
Unieke eigenschappen
Open structuur
In principe kan iedereen bijdragen aan een wiki. Als een pagina nog niet bestaat of niet compleet is kunnen bezoekers die toevoegen of aanpassen. Het is, afhankelijk van de software, mogelijk hier beperkingen in aan te brengen, maar in het algemeen kan het altijd.
Dynamisch groeimodel
Pagina's binnen een wiki kunnen naar elkaar verwijzen, zelfs als de pagina waar naar verwezen wordt nog niet bestaat. In dat geval verschijnt er een vraagteken achter de link. Met een klik op dat vraagteken, wordt de pagina waarnaar gelinkt wordt aangemaakt en kan deze ingevuld worden. Een wiki heeft dus geen knop getiteld "nieuwe pagina"!
Eenvoudige opmaak
Een beperkte set van opmaaktekens zorgt er voor dat de belangrijkste, noodzakelijke opmaak (lijsten, kopjes, cursief etc.) beschikbaar is. Gebruik van HTML codes in een wiki is meestal niet toegestaan.
Unieke namen
Een Wiki werkt niet met mappenstructuren zoals op de meeste websites, maar met unieke namen voor pagina's. Dat maakt het verwijzen naar andere pagina's eenvoudig. Als een WikiWoord wordt ingevoerd in de tekst wordt dat automatisch omgezet in een link. Een WikiWoord is een woord bestaande uit een combinatie van hoofdletters en kleine letters. De kans van gebroken verwijzingen, bijvoorbeeld omdat een pagina is verplaatst is, zelfs bij links tussen wiki's, hierdoor klein.
Traceerbare wijzigingen
Ondanks het open karakter biedt een wiki voldoende mogelijkheden om de zaak in de gaten te houden. Doordat de verschillende wijzigingen bijgehouden worden kan schade door vandalisme redelijk eenvoudig ongedaan gemaakt worden. Updates via RSS of e-mail en automatisch gegenereerde overzichtspagina's bieden zicht op nog te maken pagina's of niet langer gelinkte (en daarom moeilijk bereikbare) pagina's.
Onderwijs als toepassing
Ook vanuit het onderwijs bestaat logischerwijs belangstelling voor het gebruik van wiki's. Op een toenemend aantal plaatsen is men niet langer tevreden met het eenrichtingsverkeer tussen docent en student dat ingebakken zit in sommige elektronische leeromgevingen of traditionele websites. Bijvoorbeeld in het kader van producerend leren, of voor het ondersteunen van meer en gerichte zelfreflectie door studenten wordt gekeken naar de mogelijkheden van het gebruik van wiki's.
Hoe te gebruiken
Omdat dit een wiki is, zijn er geen redacteuren. We moeten erop vertrouwen dat we met elkaar goede gewoonten ontwikkelen en af en toe iemand een duwtje in de goede richting geven. Het onderstaande geeft een overzicht van een aantal regels die hierbij van pas zouden kunnen komen. Het kan het gebruik van deze wiki vergemakkelijken voor de lezers en de schrijvers.
- Maak uw eigen werk. Pleeg geen plagiaat. Het gebruik van kopieën van andere pagina's zonder toestemming kan problemen veroorzaken.
- Schrijf in normaal nederlands, schuttingtaal, dialecten en andere talen kunnen voor ergernissen zorgen. We proberen hier een gemeenschap op te zetten waarin iedereen bruikbare informatie kan vinden.
- In principe ben je vrij in alles wat je doet en laat maar sta dan ook wel open voor kritiek, discussie en protest.
Advies
Het artikel hoeft niet af te zijn.
Wees niet bang om te beginnen aan een onderwerp waarover u niet alles weet. Datgene wat u weet en beschrijft is een goed beginnetje. Zelfs al zijn het maar twee of drie zinnen. Doordat u aan een artikel begint, worden anderen aangespoord het aan te vullen. Een artikeltje bestaande uit niets anders dan een slecht geformuleerde zin zal echter vrij snel genomineerd worden voor verwijdering.
Verklaar jargon
Het zou mooi zijn wanneer u van alle jargon (vakspecialistische termen/begrippen, die iemand zonder kennis van dat vak waarschijnlijk niet zal begrijpen) links zou maken en daar die woorden uitlegt. Heeft u voor die uitleg ook weer jargon nodig, herhaal dan het proces totdat een minder hoogopgeleide het ook kan begrijpen.
Toevoegingen integreren
Wanneer u iets aan een tekst toevoegt of verandert, zet uw bijdrage dan op de juiste plaats in die tekst (niet als aparte opmerking of intentie onderaan). Zorg er daarbij voor dat de tekst vloeiend blijft doorlopen; de tekst moet één geheel blijven.
Verwijder klinkklare onzin
Duidelijke nonsens moet worden verwijderd. Er is een verzameling van aangelegd op de pagina Wikipedia:Humor en onzin. We kunnen erover van mening verschillen wanneer iets klinkklare onzin is, dus wees er wel voorzichtig mee. Twijfelt u, overleg dan eerst met andere deelnemers.
Bouw mee aan het web
Schrijf niet alleen een artikel, maar bedenk ook welke plaats het in het geheel moet innemen. Maak links naar relevante onderwerpen, zoals de context. Maak ook horizontale links naar verwante artikelen, bijvoorbeeld: bij proton hoort elektron. Bouw geen torenhoge flats met twintig verdiepingen, maar houd de structuur zo plat en overzichtelijk mogelijk; maar natuurlijk ook weer niet té plat, want dat resulteert in veel te lange pagina's. Plaats indien mogelijk op de hoofdpagina van een onderwerp een zo breed mogelijk overzicht van de hoofd-, sub- en sub-sub-onderwerpen. Op die manier krijgen ook subpagina's logische en bruikbare titels.
Gebruik geen externe links als we het binnen de Wiki kunnen oplossen
Plaats geen links naar externe adressen voor informatie waarover we in de Wiki een artikel willen hebben! Is een externe link toch nodig, zet die dan onderaan de pagina in een aparte linksectie en laat duidelijk zien dat het hier om een externe link gaat.
Citeer uw bronnen
Als er bij het schrijven of onderbouwen van een artikel gebruik is gemaakt van externe bronnen, zorg dan voor een literatuurlijst (boeken en artikelen, zowel als webpagina's). Dit is niet alleen intellectueel eerlijk, maar het wijst lezers bovendien de weg naar nog meer informatie. Uiteraard neemt u niet klakkeloos tekst en/of afbeeldingen over van door auteursrechten beschermde bronnen.
Benoem een pagina zorgvuldig
Als de pagina de juiste naam heeft, is het eenvoudiger om die te vinden, voorkomt u dat er dubbele pagina's komen, en is het makkelijker om naar een pagina te verwijzen. Meer hierover staat op het benoemen van een pagina.
Stijl
Gebruik vette tekstmarkering heel spaarzaam
Als u bijvoorbeeld een artikel schrijft over
Schakelkasten, maak dan niet elke keer dat woord
vet. Doe dat in principe alleen in de eerste zin van het artikel. Verder onthoudt de lezer echt wel welk artikel hij of zij aan het lezen is. Wel is het goed een langer artikel of een index door middel van vette koppen overzichtelijk te maken. Gebruik daarvoor ==kop== en ===subkop=== waar nodig; het levert ook meteen een inhoudsopgave.
Gebruik cursieve tekstmarkering alleen indien nodig
In Wikipedia is het gewoonte om citaten, titels van boeken en dergelijke cursief te zetten met twee enkele aanhalingstekens ''cursief'' wordt
cursief.
Kies uw links met zorg
Het dient nergens toe om van alle mogelijke woorden een link te maken. Doe dat alleen bij woorden die relevant zijn voor uw onderwerp.
Herhaal links niet te vaak
Maak per artikel niet meer dan één of twee maal (per schermpagina) dezelfde link, ook al staat hetzelfde begrip of woord er wel twintig keer in. Groepeer additionele links onderaan de pagina en maak er een aparte sectie van. Probeer niet te veel, maar ook zeker niet te weinig links aan te maken in uw tekst. De kracht van een
hypertekst encyclopedie is vooral het snel kunnen doorklikken naar een mogelijk interessant ander onderwerp.
Groepeer de behandelde onderwerpen
Het mensenbrein kan waarschijnlijk maximaal zeven dingen tegelijk verwerken. Ellenlange eentonige lijsten, eindeloos doorrammelend proza en monsterlijk lange zinnen missen daarom hun doel en zijn bovendien heel vervelend om te lezen. Maak rustig een lijst van te behandelen sub-onderwerpen, maar deel die lijst op in groepen, sub-groepen en paragrafen en gebruik zo weinig mogelijk ingewikkeld samengestelde zinnen.
Schep evenwicht
Schep evenwicht in uw artikel. Evenwicht in de lengte van de paragrafen, evenwicht in de behandeling van onderwerp, argumenten en tegenargumenten. Maak evenwichtig gebruik van (open) bronmateriaal en geef niet tien citaten van iemand die één van de bestaande meningen over een onderwerp vertegenwoordigt en maar één van zijn/haar opponent. Een artikel van drie zinnen met een literatuurlijst van dertig boeken is ook niet in evenwicht. Dat laatste is bij de eerste opzet van een artikel wellicht ook niet relevant.
Kies zorgvuldig uw afbeeldingen
Een afbeelding die het onderwerp illustreert dient zoveel mogelijk informatie aan het onderwerp toe te voegen. Het illustreren van een artikel met meerdere afbeeldingen die hetzelfde aspect tonen, voegt weinig toe.
Let op de spelling, in het bijzonder die van een nieuwe paginatitel
Hiermee vermijdt u onnodige doorverwijzingen en voorkomt u verwarring en het missen van uw onderwerp bij een zoekopdracht. Bent u geen kei in spelling, dan zou u uw tekst wellicht in een tekstverwerker kunnen schrijven en de spellingsfunctie erop loslaten, voordat u de tekst met kopiëren/plakken naar de Wikipedia verplaatst.